Voor Ellen van de Kornél

Blauw groene ogen

Er valt veel over te zeggen.

In een gedicht, bijvoorbeeld.

Sommigen hebben aan een vers genoeg.

En ik?

Ik maak een reis naar Kornél

Je bent er goedkoop en snel.

Waar de buurt altijd thuis is.

De koffie het lekkerst.

Kostprijs?

Eén gedachte, alles inbegrepen.


EROS EN THANATOS

‘Ik kom al  een tijd maandelijks op gesprek bij u, maar vandaag zal het de laatste keer zijn.’

De psycholoog keek de hoogbejaarde monnik verwonderd aan. Zoals steeds vulde hij gans de kamer met zijn présence. Niets wees op grote innerlijke onrust, integendeel, de man straalde één al sereniteit uit.

‘Wat bedoelt u daarmee?’

‘Mijn tijd is gekomen om afscheid te nemen.’

‘Hoe komt het dat u onze gesprekken afrondt?’

‘We gaan het afronden omdat het niet anders kan.’

‘Is er iets speciaals gebeurd, wat maakt dat het niet anders kan?’

‘ Nee, dat niet maar ik kom enkel vandaag nog om u twee zaken te vertellen.’

‘Welke twee zaken dan?’

‘Eerst en vooral wil ik u danken. Deze kamer is voor mij een ruimte van hoop geweest, het heeft me in staat gesteld mijn weg te vervolgen en te zijn wie ik nu ben.’

‘Ik moet u danken voor het vertrouwen dat u in mij gesteld hebt, zei hij professioneel.’

‘Op gesprek komen, was voor mij als tanken in een benzinestation, ik kon daarna weer verder.’

‘En moet u nu niet meer verder soms?’

‘Nee, dat is het nu net.’

‘Vertel me dan het tweede waarvoor u vandaag nog gekomen zijt.’

‘Ik ga u nog vertellen wat het mooiste was dat ik heb meegemaakt in het leven, en ook wat het pijnlijkste was dat me overkomen is. En dan neem ik afscheid.’

‘Wat is dan toch de reden van uw afscheid?’ drong de psycholoog aan.

‘Omdat ik volgende maand gestorven zal zijn.’

‘Omdat u volgende maand gestorven zal zijn.’ herhaalde de psycholoog vol ongeloof. Hij wist zeker dat de oude man niet ziek was. Ook euthanasie was  niet aan de orde van de dag aangezien de monnik diepgelovig was.

‘U hebt het goed gehoord, en laat mij nu mijn verhaal vertellen.’

‘Ik begin met het pijnlijkste in mijn leven. Zoals u weet was ik enig kind, mijn vader heb ik nooit gekend, overleden ten gevolge van een verkeersongeval toen ik twee jaar oud was. Moeder was een sterke gelovige vrouw die van dan af nog maar slechts één doel in haar leven had, zorgen voor haar kind. Nooit hertrouwd, leefde volledig in functie van mij. Streng maar rechtvaardig werd ik opgevoed. Wat ik ook zei of deed, moeder bleef steeds achter mij staan. Wat er ook gebeurde, als moeder er was dan wist ik, alles komt goed. Ik voelde mij graag gezien, meer nog onvoorwaardelijk graag gezien. Wij beiden waren onafscheidelijk. Ondanks het feit dat ik mijn vader nooit gekend heb, heb ik een mooie jeugd gehad, waar ik nog steeds met vreugde op terugkijk.’

‘Wat was er dan zo pijnlijk?’

‘De aftakeling van moeder. Ik was 22 jaar toen de eerste signalen kwamen.’

‘De eerste signalen van wat?’

‘ Jong  dementie. Afspraken werden vergeten, op haar werk begon zij fouten te maken, kreeg meer en meer conflicten en werd uiteindelijk ontslagen. Ook autorijden werd gevaarlijk. In die tijd was werd de diagnose vaak pas in een laat stadium vastgesteld. Veel onbegrip was dan ook haar deel, wat de verwarring in haar nog groter maakte. Langzamerhand begon moeder in het verleden te leven. Terug in de tijd toen mijn vader nog leefde. Het nu en de toekomst waren verloren. Het ergste was dat moeder veranderde van een lieve empathische vrouw, naar iemand die paranoïde werd. Met steeds meer agressieve uitvallen. Zo werd ze echt heel kwaad als zij mijn vader op zijn werk niet mocht opbellen. “Je bent een slecht mens” riep zij dan gooiend met het telefoonboek. Dat kwam heel hard aan. Uiterlijk zag ik moeder in de kamer staan, en toch was het alsof er een andere persoon voor mij stond. Ik kende haar niet meer, ik voelde mij verloren.’

In de stilte die viel keek de psycholoog door het raam naar de witte abdijkerk. Twee thema’s, zijn in mijn 30 jarige praktijk steeds naar voren gekomen. Langs de ene kant graag zien en graag gezien worden, als de noodzakelijke brandstof voor het leven. Langs de andere kant, verlies, rouw, en twijfel aan de zin van het leven. Ook nu weer, mijmerde hij, toen hij de monnik terug aankeek.

‘En hoe is het verder gegaan?’, vroeg hij op zachte toon.

‘Het werd een echte nachtmerrie. Toen zij begon weg te lopen had ik geen keuze dan haar te laten opnemen in een rustoord. Moeder was daar razend om. Van dan af ging het snel, drie maanden later is moeder al overleden. Soms voel ik me nog schuldig dat ik haar heb laten opnemen. Het voelde alsof ik had gefaald. Van dan af ging het ook mij snel bergaf.’

‘Wat bedoel je met, met mij ging het snel bergaf?’

‘Ik begon te drinken, geloof het of geloof het niet, het helpt even. Vooral even voel je je een ander mens. Ik voelde de pijn niet meer. Meer en meer nam het drinken zelf mijn leven over. Ik dacht steeds meer maar aan één ding, hoe kan ik aan drank geraken en hoe doe ik het zo dat het niet opvalt. Dat laatste lukte een tijdje maar mijn leven werd één grote leugen. Ik kwam in een neerwaartse spiraal terecht. Meer en meer stress zorgde er voor dat de drang om te drinken nog groter werd. Op een bepaald moment slaagde ik er niet meer in om de schone schijn recht te houden. Eigenaardig toch, meer drinken zorgt voor nog meer dorst en nog meer drinken, en ga zo maar door. Ik kreeg conflicten op mijn werk, vrienden begonnen mij te mijden, uiteindelijk verbrak zelfs mijn lief onze relatie. Ik was als een automobilist die zijn stuur niet meer onder controle kreeg. Ik zat gevangen in een death race’.

‘Eigenlijk herhaalde de geschiedenis zich,’ zei de psycholoog, ‘net als je moeder was je aan het aftakelen’.

‘Ja, zei de monnik, waarom ook niet? Zonder moeder was ik in een zwart gat gevallen. Ik was in drijfzand terecht gekomen, ik zakte steeds dieper weg. Voor mij had niets meer zin. In dronkentoestand was ik aanwezig, afwezig’.

‘En toch ben je geen alcoholist meer, hoe heb je dat klaar gespeeld’?

‘Toen mijn beste vriend me zei dat hij alle contact met mij zou verbreken, als ik niet zou veranderen, dan pas besefte ik dat het zo niet meer verder kon’.

‘Wat deed je dan?’

‘Ik herinnerde me deze abdij van een retraite toen ik zestien jaar was. Teneinde raad kwam ik hier naartoe. Voor enkele dagen, dacht ik, maar ik ben gebleven, nu al bijna zestig jaar’.

‘Hoe komt het dat je gebleven bent?’

‘Ik ging je ook het mooiste vertellen wat ik meegemaakt heb in het leven’.

‘Maar hoe kom het dat de je gebleven bent, drong de psycholoog aan’.

‘ De psalmen’.

‘De psalmen,’ vroeg hij verrast.

‘De psalmen klonken zo hemels mooi, dat het me eerst rust gaf en beetje bij beetje vervulde het mij met een vreugde die ik lang niet meer had gekend. Neem nu psalm 16: ‘U wijst de weg naar het leven: overvloedige vreugde in Uw nabijheid, voor altijd een lieflijke plek aan uw zijde’.

‘Maar hoe kwam het dat je dat het mooiste vond in je leven? Als monnik moet je toch ook veel achterlaten?’

‘Alles viel als een puzzel in elkaar, ik voelde opnieuw de vreugde, de onvoorwaardelijke liefde ditmaal van Christus. Ik voelde mij geborgen, zoals bij moeder thuis. Bij Christus voelde ik weerom, alles komt goed. Wat natuurlijk ook hielp was de vaste structuur en de toenmalige vader abt, die een vaderfiguur voor me werd, de vader die ik nooit had gekend. Maar vooral ik had opnieuw een doel in mijn leven gevonden’.

‘Welk doel had je dan gevonden?’

‘Mijn leven in dienst van Christus te stellen en te bidden voor de mensen die dat niet willen of niet kunnen’.

Er werd niets meer gezegd, alles was gezegd, als afscheid werd de vredeskus gegeven, zoals ook na het Onze Vader gebed gebruikelijk was.

Dat ik dit mag meemaken, dacht de psycholoog, toen hij de monnik nakeek, tot die een stip werd op het einde van de lange gang.

Het was de laatste keer dat hij de monnik in levende lijve zou zien. Drie weken geleden was de rouwbrief hem toegekomen ‘De Heer heeft zijn trouwe dienaar tot zich geroepen’. Vredig ontslapen.

Hij las de tekst op het herinneringskaartje :

‘Als Hij mij rust schenkt is het goed.

Een controle is niet nodig.

Het is onmiskenbaar waar.

Zijn goedheid is ons zonneklaar’.

Een week later stond hij voor het graf van de monnik. Hij wende zijn blik af van het kleine witte kruis naar het grote monument, het grote kruis in het midden van de begraafplaats.

Zijn oog viel op de inscriptie onderaan het monument:

HET IS VOLBRACHT.


Als hun licht stilletjes uitgaat

Het mag eens gezegd worden.

Het is vaak een voorrecht om met 80 plussers om te gaan. Al was het maar om de vele complimenten en attenties die ik mag ontvangen. Zoals een Maria kaars uit Scherpenheuvel, voor een snelle genezing...

De keerzijde van de medaille is dat kwetsbaarheid en vergankelijkheid meer en meer op de agenda komt te staan.

Neem nu V,  die na zijn derde hersenbloeding, weer aan het revalideren is geslagen. Al is de spraak, hopelijk tijdelijk weggevallen, toch stralen zijn ogen ter verwelkoming. De vriendelijkheid zelve. Kinderloos is hij de bompa van de kindjes van de straat. Als voormalig kolenmarchant is hij levende reclame voor elke heemkundige kring.Een mens van goede wil.

Neem nu M. steeds jonkman gebleven om voor zijn moeder te zorgen. Nochtans wat een préséance, moet heel wat meisjesharten sneller  hebben  doen slaan. Steeds bereid tot een praatje. Hij verblijft nu in de schermerzone, afwezig aanwezig. Zijn buurvrouw, zelf pas weduwe geworden, herkent hij nog. Na al die jaren bekent hij dat hij steeds een boontje voor haar heeft gehad. 'Als ik terug thuis kom, dan gaan we aan onze relatie beginnen', mijmert hij.Geloof het of geloof het niet, op verlangen staat geen leeftijd. Een mens van goede wil.

Hans Andreus schreef in zijn laatste gedicht : 'Wat moet ik met dat licht in mij, met letterlijk de kanker in mijn lijf?'.

Hoe moet het nu met M en V et les autres?

Als hun licht stilletjes uitgaat...


Een ontgoocheling

Zal het ooit wennen?

Met drie rolstoelgebruikers én een geleide hond,  samen in een lift, als sardienen in een blik, op weg naar een voorstelling in het atheneum van Antwerpen. Het voelt nog steeds onwennig aan, de Vip behandeling die je als persoon met een beperking krijgt,om toch maar die ene voorstelling te kunnen zien.

Niets is voorspelbaar denk ik, als plots, je gelooft het of gelooft het niet, de hond naast mij in de lift begint over te geven. 'Het heeft niets met de lift te maken' zegt mijn lotgenote, 'hij is al langer ziek'. Als gerustelling kon dat tellen. Plots leek de lift op een goederenlift, je weet wel, zo eentje die eindeloos traag naar boven kruipt. Als de deuren zich dan toch openden gaf  de hond nog een afscheidssalvo dat kon tellen. De troep viel niet meer te ontwijken. De kreet, 'zal het gaan ja', hield ik nog net binnensmonds. Een geleide hond mag iets meer, suste ik mezelf.

Onder het motto, alles kan beter, draaiden we hoopvol de zaal binnen, waar we zoals vanouds plaatsen kregen zo dicht bij het podium dat we ons souffleurs waanden.

Het nieuw stedelijk uit Leuven bracht met EEN ONTGOOCHELING muzikaal theater gebasseerd op het boek van Wilem Elsschot.  Adriaan Van Aken bleek een meester verteller te zijn goed,inspelend op het publiek. In het vuur van zijn betoog was er zelfs plaats voor een knipoog naar ondergetekende. Het decor, de muzikanten, het plaatje paste perfect. Lot Vandenkeybus,die onder andere de tuba bespeelde,stond driemaal mooi te zijn, mooie muzikante, mooie stem, mooi tout court. Een ontdekking... slechts één advies,even googlen om hun verdere speeldata te weten te komen.

Al ging  de weg er naar toe niet over rozen, de bestemming mocht er zijn.

Met de titel zet Ome Rik zijn eventuele lezers voor éénmaal op het verkeerde been.

De voorstelling is een aanrader, allesbehalve een ontgoocheling.

(Met dank aan de vrijwilligers van de Zomer van Antwerpen)


Het Rijk der Hemelen

82 jaar was hij ondertussen geworden, mijn vroegere docent moraalfilosofie.

Meer getaand, dat wel, maar nog steeds even gedreven, tijdens zijn lezing over het boek ' Jezus' van de beroemde  theoloog Hans Kung. In mijn ontdekkingsreis langs de verschillende godsdiensten, de ideale lezing, leek mij, om ook stil te staan bij mijn eigen roots, het Christendom.Zelden werd de essentie van het christelijk geloof zo duidelijk weergegeven. Elke poging tot samenvatting doet onrecht aan de uiteenzetting zelf, maar hierbij toch een poging:

Iedere mens mag hopen op het Rijk der Hemelen, maar er is ook de  dringende oproep om een begin te maken van wereldverandering, die bij het einde der tijden zijn voltooing vind.Essentieel is is de  onvoorwaardelijke liefde voor de naaste, het onvoorwaardelijke vergeven ook.

Ik bleef echter met een vraag zitten.

Het was alsof de voorzienigheid zelf ermee gemoeid was.Daags nadien, wat voorheen nooit gebeurd was, kruisten onze wegen mekaar.

'Wat met de mensen die Jezus nooit gekend hebben, is er ook voor hen een Rijk der Hemelen?', vroeg ik hem op de man af.

Hij leek even van slag, maar al snel had hij zijn antwoord klaar. 'Als men gelooft dat God het begin en einde is, gelooft men men ook dat God op het einde ter tijden een wereld creeert, een wereld die wij als mensen niet kunnen vatten, die alles omvattend is, ook voor de mensen die leefden voor Jezus'.

Je gelooft het, of geloof het niet. Maar om tijdens een hittegolf, in de vlakke zon dan nog wel, een diepgaand theologisch gesprek  te voeren...je zou voor minder in hogere sferen terecht komen.

Deze onverwachte ontmoeting vond plaats, alsof het zo moest zijn, aan de voordeur van de Mortselse dichter,de 89j Remi Tachelet, die in zijn ongepubliceerde bundel, 'de laatste Tien' mijmert over het Grote Vertrek.

laten we straks

laten we straks alles verbranden

ook de woorden waarvan ik dacht 

dat zij mooi waren

de vele brieven veilig opgeborgen

in een kartonnen doos

maar wat heb ik geluk gehad

te geloven dat het mooi was

maar... was het dat

nu hoop ik op iets moois

dat nooit ophoudt

Ook dichters blijken mensen te zijn zoals jij en ik. Sommigen dromen ook, onder welke vorm dan ook... van een Rijk der Hemelen.